Schijn en waarheid : Een kritische analyse van existentialistische ethica – Dietrich von Hildebrand Koop Vandaag

Beschrijving

Dit boekje is een deeltje uit de van Booms-Katholieke zijde verschijnendeserie theologische monografieën Woord en Beleving, en draagt als ondertitel: Een kritische analyse van existentialistische ethica. De schrijver tracht in congonialiteit met de officiële pauselijke uitspraken over de ook in Rooms-Katholieke kringen zo in de mode zijnde situatieethiek deze te belichten vanuit zijn achtergronden en te ontmaskeren vanuit de moraaltheologie.

Het is een op begrijpelijke wijze geschreven maar ten volle moralistisch gebleven boekje. De geest die de situatieethiek juist heeft opgeroepen speelt door heel dit werkje heen. Men zou dit boekje ook een beknopte moraalpsychologie kunnen noemen.

Over de situatie-ethiek spreekt de schrijver in zeer generaliserende termen. Ik dacht dat erop situationistisch terrein heel wat meer variatie voorkomt dan uit het werkje van deze schrijver blijkt. Temeer valt dit op omdat de naam van een man als Karl Rahner – toch wel één van de prominenten uit deze kring – herhaaldelijk met ere wordt ingelast. Het gaat niet één de situatie-ethiek eenvoudig gelijk te stellen met de ontkenning van zedelijke normen ten bate van een personalistisch persoonsbegrip.

Vandaar dat dit boekje, naar mijn gedachten, geen wezenlijk antwoord is op de vragen die door het situationisme worden gesteld. Wel tracht de schrijver de gebieden van recht en moraal uiteen te houden, maar dit blijkt toch een immanent-filosofische scheiding te betekenen. Juist de benauwenis van een moralistische jurisprudentie heeft sinds Pascal zo velen de vraag doen stellen naar de fundering van de persoonlijke verantwoordelijkheid en stimulerend ingewerkt op het ontstaan van het situationisme.

Deugdenleer en gezindheid bepalen daarom het „antwoord” van de schrijver. Waar de situatie-ethiek zoekt naar het transcendent element dat ons handelen bepaalt, opereert de schrijver slechts met een gedifferentieerd liefdesbegrip, waarin de geschapen mens zich uitleeft. Wanneer de schrijver tegenover de situatie-ethiek opmerkt dat wij Christus niet mogen uitspelen tegenover het begrip van een algemene norm, kunnen wij hem bijvallen, maar wanneer hij dan – met een beroep op de incarnatie – de Christusfiguur ziet als Drager van de hoogste morele waarden, en de wilseenheid met Hem stelt als de weg waarin men tot ordening en toepassing komt, blijft voor ons, evenals voor de moderne situationisten, de vraag naar de transcendentie onbeantwoord. Neem het dan een ander Booms-Katholiek theoloog eens kwalijk dat hij zijn toevlucht gaat nemen tot een afzonderlijk in het transcendente gefundeerd mystiek bepaald persoonlijkheidsbegrip!

Zie voor verdere TOELICHTING ook de ACHTERZIJDE van het boek !