Beschrijving
Maria in Hoorn : mirakelen, legenden, waarheid, waarschijnlijkheid
Cultuurhistorische reeks Hoorn: Deel 4
Door Ed Dekker
HOORN – De traditionele Stille Omgang in Amsterdam trekt de laatste jaren steeds meer pelgrims uit West-Friesland. Vroeger was het andersom. Vanuit Amsterdam werden in de vijftiende eeuw bedevaarten en boetetochten ondernomen naar Hoorn. Doel was Maria van Hoorn.
Een eeuwenoude pelgrimsinsigne is het bewijs van de bedevaarten naar West-Friesland. Het voorwerp is gevonden in Amsterdam. Afgebeeld is Maria, staande met het kind op de arm. Met daaronder een tekst die ‘Horne’ noemt als pelgrimsoord.
Het insigne dateert van rond 1500. De Mariaverering in Hoorn was groot in de vijftiende eeuw. Het Hoornse pelgrimsinsigne staat afgebeeld in ‘Maria in Hoorn’. Dit boekje is deel vier van de Cultuurhistorische reeks Hoorn, een uitgave van de Publicatiestichting Bas Baltus. Het is geschreven door Jan Piet van der Knaap.
‘Maria in Hoorn’ is vorige week gepresenteerd. Het 78 pagina’s tellende boekje is het resultaat van diepgaand onderzoek door Van der Knaap naar de Mariaverering in West-Friesland, met name in Hoorn. Hij schrijft over mirakelen, legenden, waarheid en waarschijnlijkheid. De uitgave is geïllustreerd met 66 afbeeldingen.
De verering van heiligen is, legt Jan Piet van der Knaap uit, een bijzondere karakteristiek van het christendom. Vooral van de belangrijkste: Maria, de moeder van Jezus.
Wonderdadig
Na de twaalfde eeuw kwam deze verering sterk op gang in Nederland. Overal werden wonderdadige Mariabeelden ontdekt of was Maria op wonderbaarlijke wijze verschenen. De devotie tot de moeder Gods nam een hoge vlucht. Ook in Hoorn.
Het eerste heiligenbeeld in Hoorn wordt eind veertiende eeuw genoemd in de archieven, ontdekte de auteur. Het is een groot Mariabeeld, ‘De Lieve Vrouw van Scharwoude’. Inwoners van Scharwoude hadden in 1395 het beeld overgebracht naar de Grote Kerk in Hoorn, uit angst dat het woeste water van de zee hun kerk zou verzwelgen. Het Mariabeeld kreeg een plek op het altaar van de stadsvicarie. Het lot van dit beeld is niet bekend.
Toeloop pelgrims
Het al vaker belichte wonder van de Noorderkerk wordt uitvoerig beschreven. Op de plek van een Mariaverschijning, in 1425 of 1426, werd een kapel gebouwd. Deze kleine Onze Lieve Vrouwekapel groeide uit tot de huidige Noorderkerk. De grote toeloop van pelgrims maakte in korte tijd enkele uitbreidingen van het kerkgebouw aan het Kleine Noord noodzakelijk.
Wonderbaarlijke gebeurtenissen werden toegeschreven aan een Mariabeeld in deze kerk. Een Hoorns priester schreef daar in 1520 over: ‘Tot op de dag van vandaag siert het beeld het hoogaltaar van deze kerk. En door middel van dat beeld doet God wonderbaarlijke, ongehoorde dingen ter ere van de hemelse Vrouw’.
Het Mariabeeld was op een wonderlijke manier in Hoorn gekomen, Van der Knaap staat daar uitvoerig bij stil. Rond dit beeld ontstond een sterke devotie, met wonderbaarlijke genezingen en gebedsverhoringen tot gevolg.
Wat moeten we hiervan geloven? Over het waarheidsgehalte van deze verhalen schrijft Van der Knaap: ‘Waarheid is vaak erg subjectief, maar daarom hoeft het niet allemaal ónwaar te zijn’.
Waar of niet waar? Het volk had er geen boodschap aan. Maria was verschenen, Hoorn was door haar uitverkoren! Vele pelgrims uit het zuiden bezochten de stad.
Een flink aantal uitingen van Mariaverering waren in de vijftiende en zestiende eeuw te vinden in Hoorn. Behalve de Noorderkerk noemt Van der Knaap onder meer het grote Mariabeeld aan de Noorderpoort en de vele altaren in de kloosters van de stad die aan de Moeder Gods waren gewijd. Op allerlei straathoekjes vond je Mariabeeldjes.
In de loop van de zestiende eeuw veranderde er veel. Tegenstellingen op geloofsgebied werden groter en maatregelen tegen ketters werden harder. Het Mariabeeld verdween na 1570, na de beeldenstorm, uit de Noorderkerk en daarmee uit het gezichtsveld. De Mariaverering was langzamerhand ter ziele gegaan.
| Auteur: | Drs. J.P.H. van der Knaap |
| ISBNr: | – – geen – – |
